|
Ýspir’in
bulunduðu Çoruh boylarýnýn tarih çaðý M.Ö IX.yüzyýl
sonlarýnda baþlamaktadýr. M.Ö 680 yýllarýnda
Saka Türkleri Kafkas Daðlarýný aþarak
Anadolu’da görülmeye baþlar. M.Ö.665
yýllarýnda Saka Türklerinden Saperler Çoruh
boylarýna yerleþir. Malatyalý tarihçi Anabasis
bu bölgedeki kabileden Ýspiritis diye
bahsetmektedir. M.Ö.519 yýlýnda Pers
Ýmparatoru I.Daryus zamanýnda Saperler Pers
hakimiyeti altýna; M.Ö.140 yýllarýnda
Sakalarýn Pam oymaðýndan çýkan Küçük
Arsaklýlar Devleti’nin eline geçer.
Romalýlarýn
Anadolu ve Suriye’yi fethe çalýþtýðý sýralarda
Ýspir bölgesi Arsaklýlar ve Romalýlar arasýnda
el deðiþtirir. M.S.665 yýllarýnda Ýslam
Araplar Erzurum bölgesini alýnca Ýspir 300 yýl
boyunca Araplarýn idaresinde kalýr. (Emeviler,Abbasiler)
X. yüzyýlýnda Abbasilerin zayýf düþmesinden
istifade eden Bizanslýlar bölgeyi
hakimiyetleri altýna 1049 yýllarýnda Büyük
Selçuklu komutanlarýndan Ýbrahim Yýnal
Hasankale Savaþýndan sonra Ýspir bölgesini ele
geçirir. Ancak bölge tam anlamýyla Büyük
Selçuklu Devleti’ne baðlanamaz. 1071 Malazgirt
Savaþý’ndan sonra Ýspir ve çevresi tamamen
Müslüman Türklerin eline geçer.
Anadolu
Selçuklu Devleti yýkýldýktan sonra çeþitli
devletlerin himayesi altýnda kalan Ýspir
bölgesi 1401-1502 yýllarý arasýnda
Akkoyunlular’ýn himayesinde kalýr. Nihayet
Eylül 1514 yýlýnda Yavuz Sultan Selim
tarafýndan Osmanlý topraklarýna Birinci Dünya
Savaþý döneminde Ýspir ve çevresi 1916 –1918
yýllarý arasýnda Rus iþgali ve Ermeni
mezalimine uðramýþ;25 Þubat 1918’de Kazim
Karabekir Paþa komutanlýðýnda 1.Kafkas
Kolordusuna baðlý birliklerce vatan
topraklarýna katýlýr.
Coðrafya
Erzurum Doðu
Anadolu Bölgesi'nde olmasýna karþýn Ýspir
ilçesi Karadeniz Bölgesi'ndedir. Küçük - büyük
baþ hayvancýlýk ve tarým bölgenin geçiminde
önemlidir. Nüfusu 9800 ve yüzölçümü 2100 km²dir.
Ýlçe sýnýrlarý içerisinde 2400 ile 3900 metre
arasýnda irili ufaklý çok sayýda dað
bulunmaktadýr. Kaçkar 3937 m., Mescit Daðý
3240 m., Deve Daðý 3363 m., Bozan Daðý 2924
m., Sandýk Daðý 3186 m., Yassý Dað 2500 m.,
Kazancýk Daðý 2750 m., Korga Daðý 2364 m.
Ayazöldüren Daðý 2500 m., Asniyar Daðý 3040
m., Dilek Daðý 3549 m., Hasan Daðý 2900 m. ve
Nevse Daðý 3114 m. bu daðlardan önemli
olanlardýr. Dünyanýn en hýzlý akan
nehirlerinden birisi olan Çoruh Nehri Ýspir
Ýlçesi'nden geçmektedir. Su sporlarý,
özellikle rafting için ilçede çok uygun
alanlar vardýr. Doða güzellikleri ile
Türkiye'nin en güzel köþelerinden biridir.
Erzurum'un ilçesi olmasýna raðmen ikliminin
Erzurum iklimi ile benzerlikleri azdýr.
Ýspirde yaðan kar kolay kolay tutmaz.
Ekonomi
Ýlçe meyve ve
sebze bakýmýndan zengindir. Dut ve dut
mamülleri(pestil, kuru dut, pekmez, köme vs.)
en önemli geçim kaynaklarýndan biridir. Tarýma
elveriþli alanlarýn dar ve az olmasý nedeniyle
bölge halký iþ bulmak amacýyla gurbet
iþçiliðine çýkmaktadýr.
Son yýllarda
seracýlýk ve özellikle arýcýlýktan da ilçe
ekonomisine girdi saðlanmaktadýr. Ýlçede
birkaç yerde suni balýkçýlýk yapýlmaktadýr.
Ýlçe ve
yöresinde yeraltý zenginlik kaynaklarý
bakýmýndan iþletilmeyi bekleyen kömür, bakýr
ve altýn maden yataklarýnýn bulunur ve bu
maden yataklarýnýn iþletilmesiyle ülke
ekonomisine önemli bir girdi kazandýrýlacaðý
düþünülmektedir.
Tanýnmýþ
kiþileri
- Osmanlý
doneminin ve Türk edebiyatýnýn ünlü
þairlerinden Nabi,
- 58. ve 59.
hükümette saðlýk bakanlýðý yapan Recep Akdað
- Türk halk
müziði sanatcýsý Aysun Gültekin,
- Sinema
sanatcýsý Eþref Kolçak,
- Eski müftü
Cemaleddin Kaplan
Tarihi ve Turistik yerleri
- Ýspir
kalesi
- Ýspir
camii
- Tuðrýlþah
camii
- Melik
Halil Gazi camii
- Kadýoðlu
medresesi
- Kanuni
sultan süleyman kitabesi
- Yazýcýzade
çeþmesi
- Sandýk
kalesi
- Devedaðý
kalesi
- Karakale
kalesi
- Maden
kalesi
-
Sýrakonaklar dere aðzý maðarasý
-
Cankurtaran kalesi
- Elamalý
maðarasý
-
Karakaledeki su çanaðý
- Yedigöze
kalýntýlarý
- Ortaören
viranþehir harabeleri
- Saltuklu
mezarlarý
- Zarbuna
Bekir Paþa mezarý
- Numanpaþa
köyü kalýntýlarý
- Karahan
harebeleri
- Alacabük
han kalýntýsý
- Köprüköy
kilise kalýntýlarý
- Koç köyü
tarihi taþ kemer köprüsü
- Petekli
manastýrý
- Talat
ceylan çeþmesi
-
|